Serge Raffy – O άγνωστος Φιντέλ Κάστρο

στις

«ΟΥΤΕ ΤΟΝ ΜΙΣΩ ΟΥΤΕ ΤΟΝ ΘΑΥΜΑΖΩ» 

 

Μάγος της προπαγάνδας, ταχυδακτυλουργός, τύραννος, ιεραπόστολος, μαρξιστής και Ιησουϊτης, ο Φιντέλ Κάστρο δεν έπαψε ποτέ εδώ και πενήντα χρόνια να είναι ένα  «τηλεοπτικό ζώο» και αυτή υπήρξε η πραγματική δύναμή του μέχρι σήμερα, σύμφωνα με τον βιογράφο του Σερζ Ραφί.

 

Μια νέα αντισυμβατική βιογραφία του Φιντέλι Κάστρο, που έμεινε για πολύ καιρό στον κατάλογο των μπεστ σέλερ, κυκλοφόρησε πρόσφατα και στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Κριτική». Ο συγγραφέας Σερζ Ραφί, λίγο πριν έρθει στην Ελλάδα μίλησε στον «Ταχυδρόμο» για τη συναρπαστική εμπειρία της έρευνάς του γύρω από το μυθικό πρόσωπο του Κουβανού ηγέτη.

 

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΕΡΖ ΡΑΦΙ; Πριν ασχοληθεί με τον  κάστρο, είχε εκδώσει οτη Γαλλία τη βιογραφία του πρωθυπουργού Λιονέλ Ζοσπέν και πριν από αυτήν είχε γράψει τρία βιβλία που κινούνταν στο χώρο του πολιτικού μυθιστορήματος και ακτινογραφούσαν τα σκάνδαλα και τις διαπλοκές της σύγχρονης πολιτικής ζωής της Γαλλίας.  Στο «Les Enfants de Gaston» ο Ραφί περιέγραψε τις δύσκολες σχέσεις του Φρανσουά Μιτεράν και του Γκαστόν Ντεφέρ, υπουργού Εσωτερικών του Μιτεράν και δημάρχου Μασσαλίας, στο «La Veuve» διηγήθηκε την ιστορία της δολοφονίας του καλύτερου φίλου του πρωθυπουργού, Λοράν Φαμπιούς, και στο «Monsieur Gendre» την πτώση του δημάρχου της Λυών, Μισέλ Νουάρ, της μεγάλης ελπίδας της γαλλικής Δεξιάς στη δεκαετία του 1980. Ως αρχισυντάκτης εξάλλου στον «Nouvel Observateur», ο Ραφί ασχολιόταν ειδικά με τα θέματα της Ισπανίας και της Λατινικής Αμερικής. Έτσι, όταν ο εκδότης του του έκανε την πρόταση να γράψει τη βιογραφία του Κάστρο, τη δέχτηκε με ενθουσιασμό και έπεσε με τα μούτρα στη δουλειά, που, όπως λέει, «έμοιαζε με εκείνη ενός ντετέκτιβ ή ενός αστυνομικού που κάνει αυτό που ονομάζεται «έρευνα προσωπικότητας»».  

Στη διάρκεια της έρευνάς του ο  Ραφί ακολούθησε τα βήματα του Κουβανού ηγέτη, τα παιδικά του χρόνια, την οικογένεια του, τις σπουδές, τους νεανικούς του έρωτες, τα πρώτα του βήματα στην πολιτική, και συνομίλησε με δεκάδες συγγενείς, φίλους και συνεργάτες του, που με τις μαρτυρίες τους σκιαγραφούν ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον πορτρέτο του ισχυρού άντρα της Κούβας, άλλοτε αναπάντεχο και άλλοτε πολύ σκοτεινό. Ο συγγραφέας φωτίζει πλευρές της ζωής του Κουβανού ηγέτη που μέχρι σήμερα είχαν μείνει μακριά από τη δημοσιότητα- για παράδείγμα, όταν ασχολήθηκε με τον πρώτο γάμο του Φιντέλ, πήγε στο χωριό όπου παντρεύτηκε, αναζήτησε μάρτυρες της εποχής, βρήκε το χώρο όπου έγινε η τελετή και τα χαρτιά του ληξιαρχείου που δίνουν πολύτιμες πληροφορίες.  

Παράλληλα, όμως, στο βιβλίο του, που έγινε μεγάλη επιτυχία στη Γαλλία καθώς έμεινε για πολύ καιρό στον κατάλογο των μπεοτ σέλερ και μεταφράστηκε ήδη σε δέκα γλώσσες, δίνει νέες ερμηνείες γεγονότων που υπήρξαν σταθμοί στην παγκόσμια ιστορία, όπως η δολοφονία του Κένεντι και η κρίση του Κόλπου των Χοίρων.

 

Ανήκετε σε εκείνους που μισούν τόν Κάστρο;

«Όχι! θεωρούσα ότι ο Φιντέλ Κάστρο ενσαρκώνει τη συνάντηση του θεάτρου και της πολιτικής και ιδεολογικά δεν είχα καμία προκατάληψη. Στην Κούβα είχα πάει μόνο δυο φορές πριν ξεκινήσω αυτήν την περιπέτεια της συγγραφής του βιβίλίου. Το ερέθισμα μου το έδωσε ο εκδότης μου, Κλοντ Ντιράν, πρόεδρος-γενικός διευθυντής των Εκδόσεων ‘Fayard», που μου πρότεινε να κάνω κάτι για τον Κάστρο. Ο ίδιος έχει παντρευτεί Κουβανή και ήταν ο πρώτος μεταφραστής του Μάρκες στην Ευρώπη».


Πώς βρήκατε τους ανθρώπους που σας μίλησαν;

«Χρειάστηκε να ερευνήσω στο Μαϊάμι, όπου είχαν μεταναστεύσει πολλοί που έπαιξαν ρόλο στη ζωή του Κάστρο από τις αρχές της επανάστασης, αλλά και στην Καλιφόρνια, τη Βρετανία, την Ισπανία και τη Μόσχα, όπου ερεύνησα τις σχέσεις του Κάστρο με το Κρεμλίνο. Για τρία χρόνια σταμάτησα όλες τις άλλες δραστηριότητές μου και αφιερώθηκα  αποκλειστικά στον Κάστρο. Ξεκίνησα την ερευνά μου στη Γαλλία, όπου ζούσαν οι προγονοί του, γιατί μια καλή βιογραφία οφείλει να ξεκινά από την πιο μακρινή αφετηρία της ιστορίας ενός ανθρώπου και να πηγαίνει σε βάθος στο γενεαλογικό του δέντρο. Ταξίδεψα βέβαια και στην Κουβά δύο φορές, επίσημα».


Στο βιβλίο σας αποκαλύπτετε σχέσεις με μυστικές υπηρεσίες. Σας εξέπληξε αυτό;
«Και βέβαια. Αισθάνθηκα δέος από τις ανακαλύψειςμου, κυρίως για τις σχέσεις του Κάστρο με τις μυστικές υπηρεσίες της ΕΣΣΔ πολύ πριν το 1959. Επίσης, δεν με ενθουσίασε το γεγονός ότι ο μύθος της ανθρωπιστικής κουβανέζικης επανάστασης αποδείχθηκε μασκαράτα. Και εγώ ήμουν οπαδός του κομουνισμού στη δεκαετία του 1970. Το να ξεμπερδεύει κανείς με αυτές τις ιστορίες δεν είναι ευχάριστο, κυρίως όταν ανακαλύπτει ότι πολλοί Κουβανοί κομουνιστές -όπως ο Άνιμπαλ Εσκαλάντε, ένας από τους ιστορικούς ηγέτες του Κ.Κ. Κούβας- ήταν επίσης θύματα της καστρικής δικτατορίας».

 

Δεχτήκατε απειλές από την πλευρά του καθεστώτος;

«Καμία, γιατί ποτέ δεν κάνω έρευνα με διάθεση πολεμικής αλλά με σεβασμό προς τις πηγές μου».

 

Τι ήταν αυτό που σας εντυπωσίασε περισσότερο;

«Η καταπληκτική σκηνοθετική ικανότητα του Κάστρο. Είναι μάγος της προπαγάνδας, ήταν ο πρώτος μαζί με τον Κενεντι που κατανόησε τη δύναμη της εικόνας. Εδώ και 50 χρόνια δεν έπαψε ποτέ να είναι «τηλεοπτικό ζώο». Αυτή είναι η μεγαλύτερη δύναμη του. Πάρτε τις κάμερες μπροστά από τον Κάστρο και δεν θα μείνει παρά η εικόνα της καταστροφής, αποτέλεσμα μιας αυτοκτονικής πολιτικής».

 

Στη βιογραφία σας αφήνετε να εννοηθεί ότι ο Κάστρο από ένα
σημείο κι έπειτα βόλευε τους Αμερικανούς…
«Είναι ένας καταπληκτικός ταχυδακτυλουργός. Ο μύθος του Κάστρο συνδέεται με την ιστορία της τηλεόρασης και τις αμερικανοσοβιετικές σχέσεις. Πράγματι, μία από τις αποκαλύψεις του βιβλίου μου αφορά στις ΗΠΑ, οι οποίες, μετά από μερικά χρόνια απόλυτης εχθρότητας προς τόν Κάστρο, επέλεξαν να τόν χρησιμοποιήσουν προς όφελός τους. Μάλιστα, οι εγκέφαλοι του Πενταγώνου τον έχουν ονομάσει «δείγμα ακίνδυνου κομμουνισμού». Οι Αμερικανοί, και κυρίως οι Ρεπουμπλικάνοι, χρησιμοποίησαν τον Κάστρο ως φόβητρο για τους πολίτες των ΗΠΑ. Το κουβανέζικο φιάσκο στό κατώφλι της αυτοκρατορίας αποτελούσε καταπληκτικό εργαλείο ώστε να μην εισέλθουν οι αριστερές ιδέες στο αμερικανικό έδαφος. Το βιβλίο μου κάθε άλλο παρά αντιαμερικανικό είναι -το αντίθετο μάλιστα».


Η ερμηνεία σας, ότι στη σημερινή συγκυρία η Κούβα «εξυπηρετεί» τις ΗΠΑ ως «έκφραση της κομουνιστικής αποτυχίας», δεν ταιριάζει με την άποψη ότι ο Κάστρο αποτελεί τον μοναδικό επαναστάτη κατά του ιμπεριαλισμού…
«Όχι, όχι, δεν ταιριάζει καθόλου. Πρόκειται και εδώ για μια ψευδαίσθηοη. Όλοι όσοι υποστήριζαν την ένοπλη πάλη στις χώρες της Νοτίου Αμερικής βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη σκληρή πραγματικότητα, που δημιούργησε κυρίως αυταρχικά καθεστώτα. Εκείνοι που μάχονται αυθεντικά κατά του ιμπεριαλισμού είναι όσοι,
για παράδειγμα, προσπαθούν να οικοδομήσουν έναν τρίτο δρόμο, μεταξύ του αντάρτικου κατα των Αμερικανών. Στη Νότιο Αμερική κανείς δεν πιστεύει πλέον στις σειρήνες του καστρισμού, ούτε καν ο πρόεδρος Τσάβεζ που στη διάρκεια της κρίσης που γνώρισε η Βενεζουέλα έδειξε ότι είναι περισσότερο ρεαλιστής απ’ ό,τι νομίζαμε. Το σύστημα του Κάστρο δεν είναι παρά μια χίμαιρα, ένα απολίθωμα του παρελθόντος».

 

Πολλοί αναγνώστες, όμως, θα σοκαριστούν από την απομυθοποίηση
του ειδώλου τους…

«Στη Γαλλία, πλην μερικών «δεινόσαυρων» κομουνιστών, μιας
χούφτας νοσταλγών του γκεβαρισμού και μερικών παραγόντων, η
τεράστια πλειοψηφία των αντιδράσεων ήταν θετική. Προκλήθηκε βέβαια εκπληξη από τις αποκαλύψεις, αλλά δεν αμφισβητήθηκε ποτέ η δουλειά μου. Είναι  αφύσικο σήμερα να παρουσιάσει κανείς τόν Κάστρο ως πρότυπο δημοκράτη.Ένας τύραννος, όσο κινηματογραφικός και αν είναι, παραμένει τύραννος. Κάποιος που θεωρεί ότι είναι ισόβια εκλεγμένος χωρίς να διοργανώσει ποτέ το παραμικρό δημοψήφισμα, που κάνει τη μια δημαγωγική ενέργεια μετά την άλλη, όπως όταν μετατρέπεται σε εκφωνητή του μετεωρολογικού δελτίου μπροστά στις κάμερες πριν από την έλευση ενός κυκλώνα ή που φεύγει επικεφαλής ταγμάτων κατά των κουνουπιών για να κινητοποιήσει τα πλήθη, δεν μπορεί να μην χαρακτηριστεί δημαγωγός ή λαϊκιστής».

 

Ο Φιντέλ Κάστρο δεν σας έδωσε τη συνέντευξη που του ζητήσατε. Αυτό
αποτελεί μειονέκτημα;
«Και βέβαια, θα προτιμούσα να τον ρωτήσω διάφορα πράγματα, αλλά αντέχει μόνο τους δημοσιογράφους που τον θαυμάζουν. Δεν τον μισώ ούτε τον θαυμάζω. Προσπαθώ απλά να καταλάβω, θα τον ρωτούσα, για παράδειγμα, αν οι γονείς του, μεγαλογαιοκτήμονες στην επαρχία του Οριέντε, ήταν αντίθετοι στην πολιτική του για την κολεκτιβοποίηση της γης και τι έκανε για να τους πείσει. Είχε θυμώσει με τον πατερά του για τα θέματα αυτά. Οι επίσημοι βιογράφοι του δεν μπορούν να του θέσουν τέτοιου είδους ερωτήσεις. Εμένα αυτή είναι η δουλειά μου».


Υπάρχουν στοιχεία που δεν περιλάβατε στο βιβλίο σας;
«Ναι. όπως πληροφορίες τις οποίες δεν μπόρεσα να επαληθεύσω επαρκώς και επίσης οι λεπτομέρειες των τελευταίων ετών του καθεστώτος για λόγους όγκου. Το βιβλίο θα γινόταν πάρα πολύ  μεγάλο και άρα θα διαβαζόταν δύσκολα».


Ποιο νομίζετε ότι θα είναι το μέλλον της Κουβάς; Πώς θα διαγραφεί η μετά Κάστρο περίοδος;

«Η Κούβα δεν μπορεί να ξεφύγει από τη γεωγραφική της θέση, δύο βήματα δηλαδή από τις ΗΠΑ, αλλά η χώρα θα γνωρίσει σίγουρα μια μεταβατική περίοδο που ας ελπίσουμε ότι θα είναι ειρηνική, μέσα σε μια πολύ διαφορετική συγκυρία σε σχέση με τον περασμένο αιώνα. Οι λατινογενείς πληθυσμοί έχουν σήμερα μεγάλη επιρροή στις ΗΠΑ, στη Φλόριντα αλλά και στην Καλιφόρνια, στο Νέο Μεξικό. Η αμερικανική Λατινοαμερικανική κοινότητα θα βοηθήσει τον κουβανέζικο λαό να ξανασταθεί στα πόδια του χωρίς να γίνει υποχείριο των Αμερικανών».

 ΤΟ ΚΑΣΤΡΙΚΟ ΣΎΣΤΗΜΑ…

…σύμφωνα με τον Ραφί είναι ένα κλασικό σταλινικό σύστημα με έναν ηγέτη φρανκικού τύπου που κρα΄τα τα ηνία της εξουσίας: «Πρόκειται για ένα ισορροπημένο μείγμα λατινοαμερικάνικου λαϊκισμού και σοβιετικού κομουνισμού. Τα αποτελέσματα είναι καταστροφικά γιατί το σύστημα δεν μπορεί να διατηρηθεί παρά μόνο αν ο λαός βρίσκεται σε μεγάλη φτώχεια και απόλυτη εξάρτηση από το παντοδύναμο κράτος το οποίο διοικεί ο στρατός. Εξωτερικά, επιδεικνύουν στους επισκέπτες ορισμένα τουριστικά γκέτο, ορχήστρες σάλσα και καμμιά τελετή βουντού, με αυτόν τον τρόπο λειτουργεί η μαγεία.» 

Ο Σερζ Ραφί παρουσίασε το βιβλίο του την Πέμπτη 3 Φεβρουαρίου 2005, στην Αθήνα στο Γαλλικό Ινστιτούτο (Σίνα 3)

Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στον Ταχυδρόμο

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s