Bernhard Schlink – Ενας Γερμανός για ΄Οσκαρ

στις

Ο διάσημος συγγραφέας, με αφορμή την ταινία «Σφραγισμένα Χείλη» που στηρίζεται στο βιβλίο του «Διαβάζοντας στη Χάννα», μιλάει για τη βία, τη μνήμη, τον έρωτα στην πολιτική αλλά και στη λογοτεχνία.

 Μπέρνχαρντ Σλίνκ. Καθηγητής συνταγματικού δικαίου, ιστορίας και φιλοσοφίας του δικαίου στο Πανεπιστήμιο Χούμπολντ του Βερολίνου  και συνταγματικός δικαστής, ο Μπέρνχαρντ Σλίνκ είναι ταυτόχρονα ο πιο πολυδιαβασμένος εκπρόσωπος της σύγχρονης γερμανικής λογοτεχνίας. Έχει γράψει αρκετά μυθιστορήματα, εκείνο  όμως που τον έκανε να διακριθει στην παγκόσμια λογοτεχνική σκηνή είναι το συνταρακτικό «Διαβάζοντας στη Χάννα» (Der Vorleser),  ένα ήμι-αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα, σύντομο και λιτό που εκδόθηκε το 1995 και έγινε αμέσως παγκόσμιο μπεστσέλερ. Το βιβλίο, που είναι ήδη μεταφρασμένο σε 45 γλώσσες, έφερε στο δημιουργό του πολλά λογοτεχνικά βραβεία και έχει γίνει ταινία –μια από τις πιο πολύ αναμενόμενες της φετεινής χρονιάς- σε σκηνοθεσία Στίβεν Ντάλντρι και με βασικούς πρωταγωνιστές την Κέιτ Γουίνσλετ, τον Ρέφ Φάινς , τον Ντέιβιντ Κρος, τη Λένα Ολίν και τον Μπρούνο Γκανζ. Η πρωταγωνίστρια Κέιτ Γουίνσλετ, μάλιστα, βραβεύτηκε ήδη με τη Χρυσή Σφαίρα για την ερμηνεία της Χάννα.  Στους ελληνικούς κινηματογράφους, η ταινία προβάλλεται (από τις 8 Ιανουαρίου)  με τίτλο «Σφραγισμένα Χείλη». Σύντομα, θα δούμε στην οθόνη μια ακόμη ταινία με πρωταγωνιστές τον Λίαμ Νίσον και τον Αντόνιο Μπαντέρας βασισμένη στο διήγημα «ο Αλλος» από το βιβλίο του Μπέρνχαρντ Σλινκ «Ερωτικές Αποδράσεις».

 Εραστής της γραφής

 Γιος καθηγητή Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης και εγγονός μηχανικού, επίσης πανεπιστημιακού, ο Μπέρνχαρντ Σλινκ, μοιράζει σήμερα το χρόνο του ανάμεσα στο Βερολίνο και τη Νέα Υόρκη. Γεννήθηκε στο Μπίλεφελντ της Γερμανίας ένα χρόνο πριν από το τέλος του πολέμου που στιγμάτισε τη χώρα του, ανήκει δηλαδή ακριβώς στη γενιά εκείνη που βίωσε άμεσα και με οδυνηρό τρόπο τις  συνέπειες του σκοτεινού παρελθόντος της. Αρχισε να γράφει πολύ μικρός και από τότε δεν σταμάτησε ποτέ να καταφεύγει στην ευχαρίστηση που του προσφέρει η λογοτεχνία. Αν και έγινε διάσημος χάρη στο «Διαβάζοντας στηhanna Χάννα», στο γερμανικό κυρίως κοινό είχε ήδη γίνει γνωστός ως συγγραφέας αστυνομικών βιβλίων. Τα αγαπημένα του θέματα έχουν να κάνουν με την σύγχρονη ταυτότητα του Γερμανού πολίτη, με το τραύμα του ναζιστικού παρελθόντος, με τη ριζοσπαστικοποίηση της δεκαετίας του 1970, με την πολιτική  βία και την τρομοκρατία. Δεινός χειριστής της πένας, ο Μπέρνχαρντ Σλινκ δεν διστάζει να καταδύεται στο σκοτεινό λαβύρινθο του ατομικού και του συλλογικού ασυνείδητου. Με αριστοτεχνικό τρόπο διερευνά ηθικές αρχές και αξίες, θέτει δύσκολα ερωτήματα που ζητούν επίμονα απαντήσεις και αναμοχλεύει οδυνηρά συναισθήματα, που φωλιάζουν στις ψυχές ενός ολόκληρου έθνους και γιατί όχι ενός ολόκληρου κόσμου. Τα βιβλία του, μάλιστα, συνδέονται μέσω ενός ιδιότυπου  ερωτικού νήματος και εκεί ακριβώς που τελειώνει το ένα αρχίζει το άλλο. girismosΤο «Διαβάζοντας στη Χάννα» τελειώνει με το συμβολισμό του νόστου ενώ ο «Γυρισμός», που είναι το αμέσως επόμενο συνδέει το  μύθο της Οδύσσειας με τη σύγχρονη ιστορία της Ευρώπης αλλά και την ιστορία του Δικαίου. Τα δίπολα πατέρας-γιος, καλό-κακό, δίκαιο-άδικο, ακόμα και το δίπολο Γερμανία – Αμερική αναδύονται έντονα στο «Γυρισμό», ένα βιβλίο που διακρίνεται για την πολυπλοκότητα της σκέψης του συγγραφέα. Ο συμβολισμός της επιστροφής εμπεριέχεται   και στο «Σαββατοκύριακο», το τελευταίο μυθιστόρημα του Μπέρναρντ Σλίνκ που αναμένεται να κυκλοφορήσει στα ελληνικά τον Φεβρουάριο.  Στο «Σαββατοκύριακο», μια weekendμελαγχολική νουβέλα γραμένη με έναν τρόπο που σε καθηλώνει, πρωταγωνιστεί και πάλι το ένοχο -αλλά πιο πρόσφατο- γερμανικό παρελθόν.  Ένας πρώην τρομοκράτης, με τα σημάδια που άφησε πάνω του η εικοσαετής φυλάκιση επιστρέφει στην κοινωνία που κάποτε τρομοκρατούσε. Σε μια απομονωμένη βίλα στα περίχωρα του Βερολίνου συναντάει την αδελφή του, το γιο του, παλιούς φίλους και  συνοδοιπόρους που εντωμεταξύ έχουν αποκτήσει οικογένεια και ανέσεις, μπορούν και ερωτεύονται. Η θεματολογία αυτού του βιβλίου μας δίνει τη δυνατότητα να αρχίσουμε τη συνομιλία μας με ένα ελληνικό θέμα που άπτεται της πολιτικής βίας. Με τα πρόσφατα γεγονότα στους δρόμους της Αθήνας και άλλων ελληνικών πόλεων, μετά το φόνο του νεαρού Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου.

 ·         Πως σχολιάζετε τα πρόσφατα επεισόδια στην Αθήνα;

Δεν ξέρω από πρώτο χέρι τι συμβαίνει ακριβώς στην Αθήνα και στις άλλες ελληνικές πόλεις. Η εντύπωση όμως που έχω σχηματίσει διαβάζοντας στις εφημερίδες για τις ταραχές με οδηγεί σε ένα συμπέρασμα. Φαίνεται, λοιπόν, ότι η ελληνική κοινωνία και το ελληνικό κράτος δεν κατόρθωσαν να προσφέρουν στη νεολαία τις ευκαιρίες που της αξίζουν αλλά ούτε και να βάλουν στους νέους τα όρια που χρειάζονται.

 ·         Επειτα από σχεδόν ένα μήνα καθημερινών επεισοδίων, ζήσαμε και μια βίαιη πράξη που όλοι απευχόμαστε: ένας νεαρός αστυνομικός πυροβολήθηκε από αγνώστους,που όλα τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα θεώρησαν τρομοκράτες. Η εμπειρία σας, οι αναζητήσεις σας, νομίζω, μου επιτρέπουν την επόμενη ερώτηση. Τι μπορεί να οπλίσει το χέρι ενός ανθρώπου και να τον μετατρέψει σε τρομοκράτη;

Από πολλές απόψεις, ο κόσμος δεν είναι όπως θα έπρεπε να είναι και επιπλέον είναι περίπλοκος.  Αν  κάποιος θέλει να κάνει τον κόσμο καλύτερο, δεν είναι όμως έτοιμος, πρόθυμος να δεχθεί την πολυπλοκότητά του, τότε οδηγείται στην τρομοκρατία. Ο τρομοκράτης, λοιπόν, έστω και με κάθε καλή πρόθεση,καταφεύγει σε τρομερές υπεραπλουστεύσεις.

·         Σε τι διαφέρει η φράξια «Κόκκινος Στρατός», η RAF,  από τις άλλες τρομοκρατικές οργανώσεις που έδρασαν την ίδια περίοδο, δηλαδή τις δεκαετίες του 1970 και του 1980 στην Ευρώπη; ΄Ηταν γερμανικό φαινόμενο ή παρακλάδι της διεθνούς τρομοκρατίας;

Η RAF ήταν μεν ένα γερμανικό φαινόμενο αλλά ταυτόχρονα ήταν και διεθνές. Ηταν η γερμανική εκδοχή της διεθνούς τρομοκρατίας.

 ·         Τι  σηματοδοτεί για τον μέσο Γερμανό πολίτη η πρόσφατη αποφυλάκιση του Κριστιάν Κλαρ, του τελευταίου κρατούμενου τρομοκράτη,  έπειτα από 26 χρόνια στη φυλακή; Η Γερμανία δεν φοβάται πλέον την αναζωπύρωση εξτρεμιστικών ενεργειών;

Οχι, η  Γερμανία δεν φοβάται καθόλου μια νέα γερμανική τρομοκρατία και η αποφυλάκιση του Κριστιάν Κλαρ δεν έχει προκαλέσει ούτε φόβο ούτε κάποια άλλα έντονα συναισθήματα.

·         Πως βλέπετε την Ενωμένη Γερμανία; Ειδικά μέσα στο πλαίσιο της Ευρώπης; Πώς αισθάνονται οι Γερμανοί σήμερα;

 Για μένα η πτώση του Τείχους του Βερολίνου και η ένωση της Γερμανίας ήταν μια μεγάλη επιτυχία – πράγματι, όπως έχει πει και ο Βίλι Μπραντ ξανασμίξανε όλα όσα ήταν κάποτε μαζί. Και οι διαφορές που υπάρχουν ως προς τις συνθήκες διαβίωσης, ως προς την ποιότητα της ζωής και ως προς τη νοοτροπία των ανθρώπων χρόνο με το χρόνο λιγοστεύουν.

 Ο δικαστής και ο συγγραφέας

Ο Μπέρνχαρντ Σλινκ δεν ζει σε ένα αποστειρωμένο κάστρο. Είτε ως νομικός είτε ως συγγραφέας, ασχολείται συστηματικά με όσα συμβαίνουν γύρω του. Η πολιτική είναι στο επίκεντρο των παρεμβάσεών του. Στο πλαίσιο της παρεμβατικότητας του λόγου του, συνεπώς, δεν θα μπορούσαμε να μη φέρουμε τη συζήτηση στον «Μεγάλο Συνασπισμό» (dieGroßeKoalition), την πολιτική προγραμματική σύμπραξη δηλαδή των δύο μεγάλων πολιτικών συνασπισμών της χώρας, των Χριστιανοδημοκρατών και των Σοσιαλδημοκρατών, ελέω της οποίας συντηρείται η σημερινή υπό την ‘Ανγκελα Μέρκελ κεντρική κυβέρνηση του γερμανικού κράτους.

 ·         Είστε ικανοποιημένος από τον «Μεγάλο Συνασπισμό»? Νομίζετε ότι θα επιβιώσει, έχει μέλλον στη Γερμανία?

Κανένας δεν είναι ευχαριστημένος με την «Große Koalition». Ο κατακερματισμός του πολιτικού τοπίου που τώρα είχε ως αποτέλεσμα το «Μεγάλο Συνασπισμό», στο μέλλον πρόκειται να οδηγήσει σε νέους, δύσκολους μικρούς Συνασπισμούς.

 ·         Είναι αξιοπρόσεκτο ότι πολλοί από τους πρωταγωνιστές των βιβλίων σας είναι νομικοί και μιλούν υπό το πρίσμα της επιστήμης τους. Τι συνδέει τον συγγραφέα Μπέρνχαρντ Σλινκ με την άλλη ιδιότητά σας τον πανεπιστημιακό καθηγητή και δικαστή;

Από τη μια πλευρά ο καθηγητής και δικαστής Μπέρνχαρντ Σλινκ ζει με θεωρίες και (δικαστικές) αποφάσεις, από την άλλη ο συγγραφέας ζει με ιστορίες. Η αλήθεια μιας θεωρίας είναι κάτι διαφορετικό από την αλήθεια μιας αφήγησης. Αλλά και στις δύο περιπτώσεις  έχει να κάνει με την αλήθεια.

 ·         Η ανάγνωση και η γραφή παίζουν σημαντικό ρόλο στο έργο σας. Η Χάννα, μάλιστα, είναι αναλφάβητη. Ο αναλφαβητισμός είναι άραγε το κλειδί για το ξετύλιγμα του μύθου ή λέει κάτι περισσότερο για την ιστορία ενός ανθρώπου και κατ’επέκταση ενός τόπου και μιας εποχής;

Ο αριθμός των αναλφάβητων αντρών και γυναικών που υπάρχουν στη Γερμανία σήμερα κυμαίνεται ανάμεσα σε ένα και τέσσερα εκατομμύρια. Ο αναλφαβητισμός, λοιπόν, είναι μια πραγματικότητα. Πραγματικότητα, όμως, αποτελεί επίσης και αυτό που θα ήθελα να αποκαλέσω «ηθικό αναλφαβητισμό»: η ανικανότητα να διακρίνει κανείς τις βασικές ηθικές αληθειες και να ζήσει σύμφωνα με αυτές.

 Μιλώντας για τη Χάννα

Κ�ιτ Γουίνσλετ, Ντ�ιβιντ Κρος
Κέιτ Γουίνσλετ, Ντέιβιντ Κρος

Ενας δεκαπεντάχρονος μυείται στον έρωτα από μια τριανταπεντάχρονη, που του ζητεί πριν από την ερωτική πράξη να της διαβάζει κάποιες σελίδες λογοτεχνίας. Η γυναίκα, όπως αποκαλύπτεται, ήταν δεσμοφύλακας σε ναζιστικό στρατόπεδο. Αυτή είναι η ιστορία της ταινίας «Σφραγισμένα Χείλη», που στηρίζεται στη «Χάννα». Η συζήτηση επικεντρώνεται στη θεματολογία της ταινίας και του βιβλίου.

 ·         Με τα βιβλία σας και ειδικά  με το «Διαβάζοντας στη Χάννα» θέσατε στους Γερμανούς πολύ δύσκολα ηθικά ερωτήματα. Τι είδους αντιδράσεις έχει προκαλέσει  η διαφορετική και ομολογουμένως τολμηρή δική σας προσέγγιση στο θέμα του Ολοκαυτώματος;

Στο εξωτερικό, πολλοί αναγνώστες διαβάζοντας το βιβλίο συνειδητοποίησαν για πρώτη φορά το πρόβλημα της μεταπολεμικής γενιάς -της λεγόμενης και «δεύτερης γενιάς»- και την εμπλοκή της στην ενοχή της πρώτης γενιάς, της γενιάς του πολέμου.  Αυτό διαπραγματεύεται το βιβλίο μου- και δεν έχει να κάνει με το Ολοκαύτωμα.

 ·         Η ενοχή που περνάει από γενιά σε γενιά κυριαρχεί σε όλα σας τα βιβλία. Μοιραία οι νεώτερες γενιές –αν και αθώες- επωμίζονται τις βαριές ευθύνες των γονιών τους. Αρκεί η ανοιχτή συζήτηση για να τακτοποιηθεί αυτή η ενοχή;

Πιστεύω ότι τα παιδιά μέσα από την αγάπη τους για τους ένοχους γονείς τους μπερδεύονται μέσα στη ενοχή που νιώθουν εκείνοι. Αυτό δεν περνάει έτσι απλά από τη μια γενιά στην άλλη. ΄Οπου δεν υπάρχει προσωπική επαφή και καμία αγάπη για τους ενόχους, δεν υπάρχει ούτε και εμπλοκή. Στη σημερινή νέα γενιά δεν συναντάω πια καθόλου συναισθήματα ενοχής, διακρίνω, όμως την επίγνωση, τη συνειδητοποίηση  ενός πολύ ιδιαίτερου τακτ  που παραμένει ως χρέος προς τους απογόνους των θυμάτων.

 ·         Εδώ και μερικά χρόνια, η «Χάννα» διδάσκεται σε γερμανικά σχολεία.  Τι feedback παίρνετε από τους μαθητές; Σας γράφουν γράμματα, emails; Και αν ναι ποια θέματα τους απασχολούν κυρίως;

Μαθητές και μαθήτριες μου γράφουν e-mails κάθε είδους. Κάποιοι ζητάνε τη βοήθειά μου για να κάνουν μια παρουσίαση ή μια εργασία, μερικοί  θέτουν ερωτήσεις που είναι ολοφάνερο ότι τους τις έχει υποδείξει ο δάσκαλος ή η δασκάλα τους και κάποιοι άλλοι ρωτάνε πράγματα που εκφράζουν μια εντελώς προσωπική και πολύ ιδιαίτερη ανάγνωση του βιβλίου. Απαντάω σε όλους, άλλοτε με ένα σύντομο e-mail, άλλοτε με ένα πιο εκτεταμένο  και περιστασιακά συμβαίνει με κάποια παιδιά να ανταλλάξουμε μερικά μηνύματα παραπάνω.

 ·         Εχετε ξαναδιαβάσει τη «Χάννα»;

Οχι, από τότε που γράφτηκε, δεν έχω ξαναδιαβάσει ποτέ το βιβλίο.

 ·         14 χρόνια μετά την έκδοσή της η Χάνα έγινε ταινία. Την είδατε; Τι συναισθήματα σας προκάλεσε;

Ναι είδα το φιλμ και μου άρεσε. Οταν ένα βιβλίο γίνεται ταινία, ο  συγγραφέας δεν μπορεί να προσδοκά να ξαναβρει τις δικές του εικόνες στις εικόνες της ταινίας. Ο σκηνοθέτης Στίβεν Ντάλντρι, πάντως, κατάφερε να απεικονίσει το θέμα και την ιστορία του βιβλίου με ένα νέο, πολύ δυνατό τρόπο.

 ·         Τα βιβλία σας ακολουθούν το ένα με άλλο και συνδέονται άμεσα μεταξύ τους. ‘Εχουμε να περιμένουμε κάποιο άλλο μετά από το «Σαββατοκύριακο», το τελευταίο σας μυθιστόρημα; Αρχίσατε να γράφετε το επόμενο;

Ναι γράφω διηγήματα. Και ίσως αυτό που τα συνδέει με το «Σαββατοκύριακο» είναι ότι στη ζωή υπάρχουν σταυροδρόμια ή κρίσιμα σημεία καμπής.

ΙΝΦΟ

 Τα βιβλία του Μπέρνχαρντ Σλίνκ κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κριτική (www.kritiki.gr) :

      «Διαβάζοντας στη Χάννα»

      «Ο γυρισμός»

      «Ερωτικές αποδράσεις»

      «Απόδοση δικαιοσύνης» (το συνυπογράφει με τον Βάλτερ Ποπ)

      «Ο γόρδιος φιόγκος»

      «Τα ίχνη του χρήματος»

      «Σαββατοκύριακο»

–    «Καλοκαιρινά ψέμματα»

(Δημοσιεύτηκε στον Ταχυδρόμο, 17.01.2009, τεύχος 464)

weekend

 apodosi_dikaiosinis

apodraseis

xannagirismos

fiogkosixni

Advertisements

3 Σχόλια Προσθέστε το δικό σας

  1. Ο/Η Eugenia Vogiatzi λέει:

    Διαβασα κριτικές για τη ταινία, την είδα κιόλας -άρα υπάρχει κι η δική μου «κριτική» ,ακόμη καί κάποιος ιδιαίτερος δεσμός με τη γερμανική κουλτούρα..Η συνέντευξη με τον Schlink εξαιρετική! Είναι σα να αφήνετε ν`»αναδυθούν «χαρακτηριστικά που δεν φαίνονται με το πρώτο.

  2. Ο/Η kikitri λέει:

    Αξίζει πραγματικά να διαβάσετε και τα βιβλία του. Είναι σπάνιος συγγραφέας. Ειδικά το «Διαβάζοντας στην Χάννα» (The Reader αν είστε αγγλόφωνη ή ακόμα καλύτερα Der Vorleser είναι ο πρωτότυπος τίτλος αν διαβάζετε γερμανικά) πόσο καλά μπορούσε να αποδοθεί στο σινεμά; Παρόλες τις καλές προσπάθειες του σκηνοθέτη -πράγμα που αναγνωρίζει και ο συγγραφέας- το βιβλίο είναι άλλο πράγμα και καμμιά εικόνα δεν μπορεί να φτάσει το βάθος του./ Ολα τα βιβλία του Σλινκ είναι ξεχωριστά και το τελευταίο το «Σαββατοκύριακο» έχει μάλιστα κάπως διαφορετικό στυλ γραφής. Με τη συνέντευξή μου πάντως περισσότερο τις διάφορες πλευρές του συγγραφέα ήθελα να φωτίσω και να αποκαλύψω παρά τα ίδια τα βιβλία του.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s