Πωλ Κλωντέλ – Πόθοι και πάθη

στις

Οικογενειακά δράματα, μια αδελφή μοιχαλίδα, μια κόρη εξώγαμη, συγκρούσεις μεταξύ των κληρονόμων του Πωλ Κλωντέλ για το μέλλον του πύργου της Μπράνγκ (Ιζέρ). Το έπος της οικογένειας του γάλλου ποιητή και θεατρικού συγγραφέα  είναι σίγουρα πολύ περίπλοκο.

Ο Πωλ Κλωντέλ, το 1954 ένα χρόνο πριν πεθάνει

Το 1927, λίγα χρόνια πριν συνταξιοδοτηθεί από το διπλωματικό σώμα ο Πωλ Κλωντέλ αγόρασε τον πύργο στην είσοδο της Μπρανγκ (Ιζέρ), ενός υπέροχου χωριού κοντά στην Αλσατία, το οποίο παλιότερα είχε εμπνεύσει και τον Σταντάλ να γράψει το «Κόκκινο και το Μαύρο».  Ο πύργος, ένας παράδεισος με αναρίθμητα δωμάτια και διαδρόμους μέσα σε ένα κτήμα 170 στρεμάτων στους πρόποδες της οροσειράς Μπιζί, όπου θα ρίζωνε ο Κλωντέλ μαζί με την πολυμελή οικογένειά του, είναι σήμερα ένα μνημείο αφιερωμένο στον μεγάλο γάλλο δραματουργό.

Τα πάντα έχουν μείνει όπως ακριβώς τα άφησε ο Κλωντέλ, η πολυθρόνα του στο «κόκκινο δωμάτιο» , το τραπέζι για τα επιτραπέζια παιχνίδια, το γραφείο όπου έγραφε τα έργα του. Και όλα τον θυμίζουν. Πρώτα απ’ όλα η αλέα με τις φιλύρες, που εξακολουθεί να είναι ίδια και απαράλλαχτη από τότε που ο Πωλ Κλωντέλ τη διέσχιζε καθημερινά για να πάει στην εκκλησία του χωριού αλλά και η βιβλιοθήκη της Μπρανγκ όπου βρίσκονται φυλαγμένοι 3.000 τόμοι με έργα των αγαπημένων συγγραφέων του, ανάμεσά τους και οι Ρεμπό, Σαίξπηρ, Αισχύλος, Δάντης.

Ο τάφος του Κλωντέλ στη Μπρανγκ

Ο εντυπωσιακός τάφος και η λεύκα που φύτεψε εκεί δίπλα αμέσως μετά τον θάνατό του Κλωντέλ το 1955 ο θρύλος του γαλλικού θεάτρου Ζαν Λουί Μπαρό, βρίσκεται  μέσα στο πάρκο του πύργου, ο ίδιος ο ποιητής άλλωστε είχε επιλέξει το σημείο «στην πιο απομακρυσμένη γωνιά του κήπου». Στην επιτύμβια επιγραφή διαβάζεις «Εδώ κείτονται τα λείψανα και ο σπόρος του Πωλ Κλωντέλ», φράση εμπνευσμένη από την επιστολή του Αποστόλου Παύλου προς Κορινθίους. Με λίγα λόγια ο Κλωντέλ εξακολουθεί να ζει στη Μπράνγκ. Η Βιβιάν, η κηπουρός μάλιστα ισχυρίζεται ότι έχει φωτογραφίσει το φάντασμά του να πλανιέται μέσα στους κήπους. Ακριβώς όπως στα παραμύθια.

Ο πύργος της Μπρανγκ όμως έχει γίνει αφορμή για μεγάλους καυγάδες στους κόλπους της οικογένειας. «Το κόστος της συντήρησής του είναι πολύ μεγάλο» ισχυρίζεται η Ρενέ Ναντέτ Κλωντέλ, η μικρότερη κόρη του ποιητή που γεννήθηκε το 1917.  Η γριά κυρία μοιάζει εντυπωσιακά με τον πατέρα της. Εχει το ίδιο γαλάζιο βλέμμα και το πλούσιο γέλιο, κληρονόμησε ακόμη και την αγροτική δύναμη και τη σκληράδα που διέθετε ο πατέρας της. Η Μαρί, ο Πιερ και η Ρέν – τα τρία μεγαλύτερα παιδιά του Κλωντέλ-τουλάχιστον τα νόμιμα- έχουν ήδη πεθάνει και ο Ανρί ο οποίος είναι ήδη 100 ετών δεν ασχολείται πλέον με τις οικογενειακές υποθέσεις.

Η μνήμη του Κλωντέλ διατηρείται ολοζώντανη και στο διαμέρισμά της Ρενέ στο Παρίσι, στη οδό ντι Πον Λουί Φιλίπ, όπου βρίσκεται η έδρα του Ιδρύματος Πωλ Κλωντέλ. Η Ρενέ ανέλαβε μαζί με τον αδελφό της Πιέρ (πέθανε το 1979) την επίβλεψη και τη διάδοση του έργου του πατέρα της. «Πάντα πίστευα ότι η Μπρανγκ δεν μπορεί να είναι μόνο τόπος διαμονής της οικογένειας» λέει σε συνέντευξή της στη Le Monde.  Ετσι το 1972 οργάνωσε τις «Συναντήσεις της Μπρανγκ» που γίνονται κάθε Ιούνιο και κατά τη

Μαρί Βικτουάρ Ναντέτ

διάρκειά τους καλλιτέχνες και ακαδημαϊκοί απ’όλο τον κόσμο συναντιούνται στον πύργο και μιλάνε για τον Κλωντέλ. Βοηθούμενη από την κόρη της Μαρί Βικτουάρ Ναντέτ και την ανηψιά της (κόρη του Πιερ) Βιολέν Μποζόν, η Ρενέ παλεύει χρόνια τώρα να κάνει τον πύργο της Μπρανγκ ένα βιώσιμο πολιτιστικό κέντρο. Οι τρείς γυναίκες όμως δεν είναι παρά ένα κομμάτι μιας μεγάλης οικογένειας. Οι υπόλοιποι -ο κλάδος του Ανρί Κλωντέλ π.χ.- δεν συμμερίζονται καθόλου τις φιλοδοξίες τους. Θα προτιμούσαν να πουλήσουν τον πύργο ή να τον εκμεταλλευτούν  εμπορικά αφού τα έσοδα του Ιδρύματος δεν επαρκούν για τη συντήρησή του.

Προς το παρόν, οι έντεκα κληρονόμοι –τα παιδιά του Κλωντέλ, Ρενέ και Ανρί και τα εννιά εγγόνια του- μοιράζονται το μισό ποσό των χρημάτων από τα πνευματικά δικαιώματα, τα οποία όμως θα λήξουν το 2026, ενώ τα υπόλοιπα διατίθενται για τη συντήρηση της ιδιοκτησίας. Πέρισι π.χ., τα έσοδα ανήλθαν στα 96.000 ευρώ, όμως το κόστος για τη συντήρηση του πύργου και του κτήματος ξεπερνάει τα 6.000 ευρώ το μήνα. Και αν εξωτερικά οι φθορές δεν είναι ορατές, στο εσωτερικό του πύργου πολλά πράγματα καταρρέουν όπως π.χ. η ταπετσαρία στη βιβλιοθήκη του Κλωντέλ. Η λύση που βρέθηκε σε συνεργασία με τον Κριστιάν Σιαρετί, διευθυντή του Theatre national populaire (TNP) να γίνει η Μπρανγκ κέντρο για πολιτιστικές εκδηλώσεις γενικώτερα, δεν φαίνεται να προχωράει καθώς οι αξιωματούχοι της περιοχής αντιμετωπίζουν μάλλον χλυαρά την πρόταση. Το θέμα είναι περίπλοκο αφού σύμφωνα με κάποιον που γνωρίζει καλά τα πράγματα, τα μέλη της οικογένειας δεν θέλουν να παραιτηθούν από το δικαίωμά τους να κατοικούν στον πύργο. Τι θα γίνει, λοιπόν, στο μέλλον; Αγνωστο προ το παρόν. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η τρίτη γενιά των Κλωντέλ μετράει 60 μέλη.

Οι απογόνοι του Πωλ Κλωντέλ, που συνδέονται με την οικογένεια Καρτιέ (των χρυσοχόων)  θα μπορούσαν κάλλιστα να αγοράσουν τον πύργο, όπως και ο γιος του Ανρί. Ο Πωλ Ζωρζ Κλωντέλ -τον οποίο όλοι αποκαλούν απλά Πωλ όπως και τον παπού του- παντρεύτηκε την Μαρί Κλωντέλ, κόρη του Πιέρ και αδελφή της Βιολέν Μποζόν.  Ξαδέλφια και σύζυγοι, λοιπόν, ο Πώλ και η Μαρί είναι ιδιοκτήτες ένος μεσαιωνικού πύργου στην άλλη πλευρά του  Ροδανού απέναντι ακριβώς από τη Μπρανγκ. Στην περιοχή ψιθυρίζεται ότι οι «αιμομείκτες» -όπως τους αποκαλούν πίσω από την πλάτη τους οι γηραιότεροι- ενδιαφέρονται για την εμπορική εκμετάλλευση του πύργου που αγόρασε ο παπούς τους. Θα μπορούσε για παράδειγμα να γίνει πολυτελές ξενοδοχείο.

η γλύπτρια Καμίλ Κλωντέλ

Ομως αυτά τα πράγματα δεν συζητιούνται φανερά. Στα

Καμίλ Κλωντέλ

σαλόνια του πύργου εξάλλου ανέκαθεν επιβαλλόταν η σιωπή για κάποια θέματα. Για παράδειγμα δεν μιλούσαν ποτέ για την Καμίλ, την αδελφή του Πωλ Κλωντέλ, γλύπτρια και ερωμένη του Ροντέν. Είναι όμως γνωστό ότι λίγο μετά τον θάνατο του πατέρα της, η μητέρα και ο (θρησκευόμενος) αδελφός της έκλεισαν την Καμίλ σε ψυχιατρική κλινική από όπου δεν ξαναβγήκε ποτέ. Φυσικά δεν μιλούσαν ποτέ και για την ανεπίσημη οικογένεια του ποιητή, για τη Ροζαλί Βετκ και τη Λουίζ. Η Ροζαλί ήταν ο μεγάλος έρωτας του Κλωντέλ η Υζέ στον «Κλήρο του μεσημεριού» και η Προυέζ στο «Ατλαζένιο Γοβάκι».  Και η Λουίζ ήταν η κόρη που απέκτησε το παράνομο ζευγάρι, το «αγαπημένο παιδί της καρδιάς μου, το ακριβό και οδυνηρό μυστικό της ζωής μου» όπως έγραφε ο Κλωντέλ σε ένα γράμμα προς τη φίλη του Ανιές Μεγιέρ.

1903, στο κέντρο της παρέας η Ροζαλί Βετκ, ο Φράνσις Βετκ και ο Πωλ Κλωντέλ στο Φουζού, της επαρχίας Φουτζιάν

Ο Κλωντέλ και η Ροζαλί γνωρίστηκαν το 1900 στο πλοίο για την Κίνα. Ο νεαρός διπλωμάτης  -32 ετών τότε- ερωτεύτηκε παράφορα την κομψή γυναίκα που ταξίδευε με τα τέσσερα παιδιά της για να συναντήσει τον σύζυγό της Φράνσις Βετκ, έναν τυχοδιώκτη που έκανε δουλειές στην Απω Ανατολή. Την πήρε μαζί του, εγκαταστάθηκαν στο γαλλικό προξενείο της πόλης Φουζού στην επαρχία Φουτζιάν και επί  τέσσερα χρόνια έζησαν ένα πάθος το οποίο παραλίγο να του καταστρέψει την καριέρα. Τον Αύγουστο του 1904 η Ροζαλί επιστρέφει στην Ευρώπη με την υπόσχεση ότι θα χώριζε τον Βετκ για να παντρευτούν. Είναι έγκυος και ο Κλωντέλ θέλει να δώσουν στο παιδί τους το όνομα Λουί ή Λουίζ ανάλογα με το φύλο. Αλλά η Ροζαλί εξαφανίζεται. Στο πλοίο της επιστροφής γνωρίζει τον Ολλανδό επιχειρηματία Ζαν Λίντνερ και εγκαθίσταται μαζί του στις Βρυξέλες. Δεκατρία χρόνια αργότερα στέλνει στον Κλωντέλ ένα γράμμα με τα νέα της Λουίζ, που θα τον εμπνεύσει να γράψει το «Ατλαζένιο Γοβάκι».

Ο Κλωντέλ εντωμεταξύ έχει παντρευτεί την Ρεν Σεν Μαρί Περέν, γόνο πολύ καλής οικογενείας της Λυών με την οποία θα αποκτήσει πέντε παιδιά. Από την στιγμή, όμως που αρχίζει να επικοινωνεί ξανά με τη Ροζαλί, η οικογένεια Κλωντέλ θα γίνει άνω κάτω. Ο λόγος; Μα η ζήλεια αλλά και τα χρήματα που στέλνει κάθε τόσο ο συγγραφέας στην κόρη του και τη μητέρα της η οποία εντωμεταξύ έχει ξεπέσει οικονομικά.

«Ο Κλωντέλ ανέκαθεν θεωρούσε ότι είχε τρεις οικογένειες, μία των γονιών του και της Καμίλ, μία με την Ρεν και τα πέντε παδιά τους και μία με τη Ροζί και τη Λουίζ» αναφέρει η Τερέζ Μουρλβά, συγγραφέας μιας βιογραφίας της Ροζαλί Βετκ «Το πάθος του Κλωντέλ» που κυκλοφόρησε πέρισι. Αυτή η ανεπίσημη οικογένεια είναι πραγματικό αγκάθι στο πλευρό της επίσημης οικογένειας Κλωντέλ αφού χαλάει την εικόνα του πατριάρχη της, ο οποίος ήταν βαθύτατα θρησκευόμενος. Ο Πωλ Κλωντέλ, θεωρείται εξάλλου από τους κορυφαίους συγγραφείς της καθολικής ανανέωσης στη Γαλλία των αρχών του 20ου αιώνα. Η ερωτική αλληλλογραφία του Πωλ και της Ροζί, όμως υπάρχει και φυλάσσεται στα αρχεία του οίκου Gallimard, αλλά δεν πρόκειται να δει το φως της δημοσιότητας πριν πεθάνουν και τα δύο τελευταία παιδιά του Κλωντέλ, Ρενέ και Ανρί: «Ο αδελφός μου κι εγώ δεν θέλουμε να δούμε να διαδίδονται αυτές οι ιστορίες» παραδέχεται η Ρενέ.

Πλαίσιο

Η διαδρομή του Πωλ Κλωντέλ

1868. Ο Πωλ Κλωντέλ γεννιέται στη Βιλνεβ-σιρ-Φερ, στην περιοχή του Ταρντενουά

1886. Ασπάζεται τον καθολικισμό

1889. Γράφει την πρώτη μορφή του Tête d’or (Χρυσοκέφαλος)

1893. Αναχωρεί για την πρώτη διπλωματική αποστολή του στη Νέα Υόρκη, όπου έχει  διοριστεί υποπρόξενος

1900. Στο πλοίο για την Κίνα γνωρίζει τη Ροζαλί Βετκ, τον μεγάλο έρωτα της ζωής του

1905. Η κόρη του Πωλ Κλωντέλ  και της Ροζαλί, Λουίζ γεννιέται στις Βρυξέλλες. Γράφει τον «Κλήρο του μεσημεριού»

1906. Παντρεύεται την Ρεν Σεν Μαρί Περέν

1919-1924. Γράφει το «Ατλαζένιο γοβάκι»

1935. Συνταξιοδοτείται και αποχωρεί από το διπλωματικό σώμα

1943. Ο Ζαν Λουί Μπαρό ανεβάζει το «Ατλαζένιο γοβάκι» στην Comédie-Française

1955. Ο Πωλ Κλωντέλ πεθαίνει στο Μπρανγκ (Ιζέρ). Η κηδεία του γίνεται δημοσία δαπάνη στο Παρίσι, στην εκκλησία της Νοτρ Νταμ και λίγους μήνες αργότερα θα ταφεί στο Μπρανγκ.

Δημοσιεύτηκε στα Νέα του Σαββάτου, 11.08.2012

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s