Joseph Koudelka – «Ο οπλισμένος δεν είναι ο πιο ισχυρός»

στις

Ο Ανατολικοευρωπαίος φωτογράφος εκθέτει στις «Συναντήσεις της Αρλ», τους διάσημους «Τσιγγάνους» του και μιλάει για το έργο του

kudelka 1

Ήχοι μουσικής και θανάτου διαπερνούν τις φωτογραφίες του Γιόζεφ Κουντέλκα από τον κόσμο των τσιγγάνων. Εικόνες λυρικές και ταυτόχρονα σκοτεινές τις οποίες ο ιδιοφυής φωτογράφος τράβηξε  από το 1962 ως το 1971. Με αφορμή την επανέκδοση του θρυλικού βιβλίου του «Τσιγγάνοι, το τέλος του ταξιδιού» το οποίο αποτελεί  σταθμό στην ιστορία της φωτογραφίας του 20ου αιώνα, o Κουντέλκα ήταν καλεσμένος στις «Συναντήσεις της Αρλ»,  ένα από τα πιο ενδιαφέροντα διεθνή φεστιβάλ φωτογραφίας, που πραγματοποιείται κάθε καλοκαίρι στη γαλλική πρωτεύουσα της φωτογραφίας, στην Προβηγκία. Σε μια αποκλειστική συνέντευξή του στη Monde επανέρχεται στη συνάντηση η οποία σημάδεψε τη ζωή του. Μιλάει επίσης για την εμμονή του με τοπία στα οποία ο άνθρωπος αφήνει το στίγμα του.

Κοιτάζοντας τους «Τσιγγάνους» σήμερα, ο κόσμος τους φαίνεται μαγικός και εξωπραγματικός. Είχατε κι εσείς την ίδια αίσθηση εκείνη την εποχή; Όχι. Για μένα ήταν και θα είναι πάντα πραγματικός. Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν πριν από σαράντα χρόνια. Για κάποιους που δεν έχουν ζήσει αυτή την εμπειρία, το βιβλίο έχει γίνει το σύμβολο μιας εποχής, που μπορεί να έχει υπάρξει, αλλά μπορεί και όχι… Οι σχέσεις ήταν απλές και ο μοναδικός σκοπός της ζωής η επιβίωση. Εχω επανεκδόσει πρόσφατα και το βιβλίο για την εισβολή των Σοβιετικών στην Τσεχοσλοβακία το 1968. Είναι περίπου το ίδιο φαινόμενο.  Εκδόθηκε σε έντεκα χώρες και η έκθεση έχει ταξιδέψει παντού, ακόμα και στο νησί Γκερνσέ – ένα από τα Αγγλο-νορμανδικά νησιά  στα οποία εισέβαλαν οι Γερμανοί. Γιατί; Επειδή οι 250 φωτογραφίες δεν μιλούν μόνο για την Τσεχοσλοβακία ή τον κομμουνισμό, αλλά για ένα στρατό που εισβάλλει σε μια χώρα, για έναν άοπλο άνθρωπο απέναντι σε έναν ένοπλο. Με την ιδέα ότι ο ισχυρότερος δεν είναι ο οπλισμένος.

Τραβήξατε τις φωτογραφίες για να βελτιώσετε τις συνθήκες διαβίωσης των Τσιγγάνων; Ως φωτογράφος, ήξερα ότι δεν μπορούσα να βοηθήσω. Αλλά ο φωτογράφος Κορνέλ Κάπα, αδελφός του Ρόμπερτ Κάπα, ο οποίος επινόησε τον όρο «στρατευμένος φωτογράφος» μου είπε μια μέρα: «Δεν ήθελες να τους σώσεις, αλλά τους έσωσες, γιατί τώρα υπάρχουν».

Τι σας πρόσφερε η ζωή μαζί τους; Έμαθα να μην ανησυχώ πολύ για το μέλλον. Ξέρω ότι δεν χρειάζομαι πολλά για να ζήσω. Είναι ένας τρόπος ζωής στον οποίο ασκήθηκα όταν έφυγα από την Τσεχοσλοβακία. Δεν πρέπει να εξαρτάται κανείς πάντα από τα χρήματα για να κάνει κάτι, πρέπει να το κάνει.

Ζείτε στη Γαλλία. Αισθάνεστε Τσέχος, Γάλλος ή εξόριστος; Δεν νιώθω εξόριστος, διότι όταν κάποιος εξορίζεται δεν μπορεί να ξαναγυρίσει πίσω. Είχα την ευτυχία να λάβω τη γαλλική ιθαγένεια μετά από δεκαεπτά χρόνια, έχω επίσης την τσεχική, η αλήθεια, όμως, είναι ότι δεν αισθάνομαι ότι ανήκω σε μια χώρα. Για σαράντα χρόνια δεν έχω σταματήσει να ταξιδεύω. Μιλάω διάφορες γλώσσες, αλλά καμιά πολύ καλά. Και σε κάθε γλώσσα είμαι διαφορετικός. Έγινα ένα μείγμα όλων αυτών των χωρών, όλων αυτών των ανθρώπων. Ξέρω που είναι οι ρίζες μου: Γεννήθηκα στη Μοραβία, μια περιοχή της Δημοκρατίας της Τσεχίας, είμαι από το ίδιο υλικό που είναι φτιαγμένα τα τραγούδια της. Αλλά η δική μου χώρα είναι ο κόσμος.

Εδώ και δέκα χρόνια δεν εκτυπώνετε πια τις φωτογραφίες σας. Γιατί;  Ο τυπογράφος με τον οποίο συνεργαζόμουν στο Pictorial Service έφυγε, και έκτοτε δεν έχω βρει κανένα τόσο ταλαντούχο. Ήταν μια απελευθέρωση, δεν έχανα χρόνο με τις γκαλερί, μπορούσα να επικεντρωθώ στην φωτογραφία μου. Ποτέ δεν εργάστηκα για την διαφήμιση ή για τον Τύπο, ούτε έχω κάνει ποτέ ρεπορτάζ. Δέχτηκα μερικές παραγγελίες, αλλά μόνο όταν με ενδιέφερε το θέμα και ήμουν σίγουρος ότι είχα απόλυτη ελευθερία. Έζησα χάρη στο πρακτορείο Magnum, με εκθέσεις και πωλήσεις αρχείων.

Από πότε φωτογραφίζετε τοπία; Εδώ και καιρό, αλλά ποτέ δεν ήμουν ικανοποιημένος. Το 1986, μου ζητήθηκε να συμμετάσχω στην αποστολή DATAR, του φωτογραφικού παρατηρητήριου του γαλλικού τοπίου. Ήμουν πολύ διστακτικός. Μου αρέσει να είμαι μόνος μου στο τοπίο και φοβόμουν ότι αυτή η δουλειά θα με απομάκρυνε από τους ανθρώπους. Αλλά είδα πάνω στο τραπέζι μια πανοραμική φωτογραφική μηχανή και ζήτησα να τη δοκιμάσω για μια εβδομάδα. Ανακάλυψα ότι υπήρχε ένα δυναμικό που δεν το είχα αξιοποιήσει και δέχτηκα. Έχω ταξιδέψει παντού, αλλά η όμορφη γαλλική εξοχή, όπως στη Νορμανδία, δεν με ενδιαφέρει. Προτιμούσα τα  τοπία του Βορά, τα κατεστραμμένα από τα παλιά εργοστάσια.

Σας αρέσει να φωτογραφίζετε κατεστραμμένα τοπία; Είμαι ενάντια στην καταστροφή, αλλά νομίζω ότι το πληγωμένο τοπίο είναι πολύ όμορφο. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι το πώς ο σύγχρονος άνθρωπος επεμβαίνει στο τοπίο. Πρόκειται να εκδοθεί το ένατο βιβλίο με τοπία, σημαδεμένα από τον άνθρωπο. Η φύση όμως πολεμάει για την επιβίωσή της και τελικά είναι πιο δυνατή από εμάς..

Σε τι τοπία δουλεύετε αυτή την εποχή; Όλα τα έργα μου είναι μακροχρόνια. Μόλις κυκλοφόρησε το «Lime», μια εργασία για τις καριέρες. Ετοιμάζω μια έκθεση για τους αρχαιολογικούς χώρους της Μεσογείου, που θα γίνει στη Μασσαλία το 2013. Και ολοκλήρωσα ένα έργο για το Ισραήλ. Είχα προσκληθεί, μαζί με άλλους έντεκα φωτογράφους, να φωτογραφίσω τη χώρα. Γνώριζα την περίπλοκη πολιτική κατάσταση και δεν ήθελα να εμπλακώ. Αλλά πήγα να δω αφού το εισιτήριό μου ήταν πληρωμένο. Όταν είδα τι είχε συμβεί στο τοπίο εκεί κάτω, συμφώνησα. Με την προϋπόθεση να εργαστώ ελεύθερα στο τείχος του χωρισμού και από τις δύο πλευρές και να έχω το χρόνο να το κάνω σωστά. Τώρα τελειώνω το «Wall» ένα βιβλίο που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Xavier Barral, το 2013.

Γιατί το τείχος; Είναι ένα θέμα που έχει φωτογραφηθεί πολύ και είναι πολύ πολιτικό … Δεν σκέπτομαι με όρους πολιτικούς, δείχνω αυτό που βλέπω. Κάποιος έγραψε στον τοίχο: «Ένα τείχος, δύο φυλακές.» Νομίζω ότι είναι αλήθεια. Είναι το πιο ιερό τοπίο της γης για ένα μεγάλο μέρος της ανθρωπότητας. Και το κακομεταχειρίζονται. Μπορείτε να δικαιολογηθεί με πολλούς τρόπους, αλλά όταν κάποιος καταστρέφει το τοπίο και το μετατρέπει σε κάτι άλλο χωρίς αισθητική αξία, θα πρέπει να πληρώσει για τις συνέπειες. Ένα τοπίο μένει. Δεν μπορεί κανείς να το αλλάξει, όπως αλλάζει ρούχα. Για μένα, ένα έγκλημα ενάντια στο τοπίο,  είναι σαν ένα έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.

Τι αντιπροσωπεύει αυτό το τείχος για σας; Μεγάλωσα πίσω από έναν τοίχο, πάντα ήθελα να πάω στην άλλη πλευρά. Ξέρω τι είναι.

Josef KOUDELKA

Info

  • «Rencontres d’Arles» (www.rencontres-arles.com) ,  αφιέρωμα στον Γιόζεφ Κουντέλκα, «Gitans«, Αρλ, στην εκκλησία της Αγίας Αννας, μέχρι 2/09, είσοδος: 8 €.
  • «Gitans», εκδόσεις. Delpire, 192 φωτογραφίες., 55 €

Δημοσιεύτηκε στα Νέα

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s