Eugen Ruge -Τις μέρες που λιγόστευε το φως

στις

Μεξικό – Σιβηρία – Ανατολική Γερμανία

 Με ένα μεγάλο μυθιστόρημα εποχής ο πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας Οϊγκεν Ρούγκε περιγράφει την άνοδο και την πτώση μιας οικογένειας διανοουμένων κομμουνιστών στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας

Στο τέλος ο Κουρτ Ούμνιτσερ μπορούσε να πει μόνο ναι. Ποιος; Ο Κουρτ ο μεγάλος ρήτορας, ο κύριος  καθηγητής από το στόμα του οποίου κρέμονταν όλοι κάποτε, πάσχει πλέον από Αλτσχάιμερ. «Ο Κουρτ δεν ήξερε τίποτα πια.Δεν ήξερε να μιλήσει, δεν ήξερε να πλύνει τα δόντια του. Ούτε καν τον κώλο του να σκουπίσει δεν ήξερε» διαπιστώνει ο μοναδικός του γιος, ο Αλεξάντερ ο οποίος έχει μόλις μάθει ότι και ο ίδιος πάσχει από καρκίνο. Ετσι αρχίζει το μυθιστόρημα «Τις μέρες που λιγόστευε το φως», με το οποίο ο Οϊγκεν Ρούγκε έκανε πριν από δύο χρόνια το ντεμπούτο του στη γερμανική λογοτεχνία, στις σελίδες του οποίου περιγράφει στην ουσία την ιστορία της δικής του οικογένειας έτσι όπως εκτυλίχθηκε τα τελευταία πενήντα χρόνια.

tis-meres-pou-ligosteve-to-fos

Μεταφρασμένο σε 21 γλώσσες το βιβλίο έγινε αμέσως μπεστ σέλερ έχοντας πουλήσει ήδη περισσότερα από 350.000 αντίτυπα, ενώ επιπλέον κατέκτησε τη σημαντικότερη λογοτεχνική διάκριση στη Γερμανία. Το φως που λιγοστεύει, όπως αναφέρεται στον τίτλο του μυθιστορήματος, παραπέμπει ευθέως στο όραμα της σοσιαλιστικής ουτοπίας και στην αυταπάτη που λιγοστεύει. «Μερικές φορές μου προσάπτουν ότι έδωσα αυτό τον τίτλο ενώ υπάρχει και το φως που αυξάνει και δεν είναι όλα αρνητικά. Ισως αυτό να είναι κατά κάποιο τρόπο αλήθεια» σχολίασε ο συγγραφέας κατά τη διάρκεια της παρουσίασης του βιβλίου του στην Αθήνα που έγινε πρόσφατα στο ινστιτούτο Γκαίτε.

ruge 2 Παραδέχτηκε όμως επίσης ότι επί των ημερών μας το φως λιγοστεύει και πάλι: «Είχαμε και περιόδους καλύτερες στην Ευρώπη. Δεν θα μιλήσω ως πολιτικός, είμαι άσχετος από την πολιτική, δεν έχω σπουδάσει πολιτειολογία. Ο συγγραφέας, άλλωστε, προσπαθεί να δώσει φωνή σε όλους τους χαρακτήρες ενώ ο ίδιος παραμένει στο περιθώριο. Δεν θέλει να ερμηνεύει τα πράγματα. Αλλά ναι, θα σας πω ότι ο σοσιαλισμός δεν λειτούργησε. Θα λειτουργήσει ο καπιταλισμός; Δεν το ξέρω. Ούτε γνωρίζω αν αυτή η τρομερή παραγωγικότητα, αυτή η απληστία μας κάνει ευτυχείς. Το πώς θα διαμορφωθεί το μέλλον, πόσο θα αντέξει η γη και οι πόροι της δεν το γνωρίζω, ίσως όμως υπάρξει μια άλλη λύση» είπε ο Ρούγκε.

Ο 59χρονος συγγραφέας εμφανίστηκε αργά στη λογοτεχνία, όχι όμως και στα γερμανικά γράμματα αφού έχει μεταφράσει από τα Ρωσικά πέντε θεατρικά έργα του Αντον Τσέχωφ, ενώ επίσης έχει γράψει ο ίδιος πολλά θεατρικά έργα και έργα για το ραδιόφωνο. Γεννήθηκε το 1954 στην πόλη Σόσβα στα ανατολικά Ουράλια (όπως άλλωστε και ο ήρωάς του Αλεξάντερ). Εκεί είχε εξοριστεί από τους ναζί ο κομμουνιστής πατέρας του, ο οποίος στη συνέχεια φυλακίστηκε από τους Ρώσους σε γκουλάγκ ως Γερμανός. Το 1958 ο Ευγένιος Ρούγκε επέστρεψε στο Ανατολικό Βερολίνο μαζί με τους γονείς του. Σπούδασε μαθηματικά και μέχρι το 1985 ήταν επιστημονικός συνεργάτης στο ινστιτούτο «Zentralinstitut fuer Physik der Erde» στο Πότσνταμ, τρία χρόνια αργότερα όμως απέδρασε στη Δύση και σήμερα μοιράζει το χρόνο του ανάμεσα στο Βερολίνο και στο σπίτι που  κληρονόμησε από τη ρωσίδα μητέρα του, στο νησί Ρύγκεν, στη Βαλτική.

ΤΟ ΚΟΜΜΑ ΕΧΕΙ ΠΑΝΤΑ ΔΙΚΙΟ

Αν και η ιδέα υπήρχε στο μυαλό του από παλιά, σκηνές άλλωστε όπως τα γενέθλια του παππού υπάρχουν και σε άλλα έργα του, ο Ρούγκε άρχισε να γράφει το πρώτο του μυθιστόρημα όταν πια όλοι οι συγγενείς του είχαν πεθάνει και ο ίδιος είχε διαγνωσθεί με καρκίνο, από τον οποίο όμως είναι πλέον θεραπευμένος. Με γλώσσα απλή και κατανοητή, καταπιάνεται με τις εμπειρίες των μελών τεσσάρων γενεών μιας οικογένειας, που έζησαν στο Μεξικό, τη Ρωσία και στην Ανατολική Γερμανία.

Η έξυπνα αλληλένδετες ιστορίες εκτυλίσσονται σε 20 κεφάλαια, κάθε ένα από τα οποία επικεντρώνεται στην οπτική καθενός από τους χαρακτήρες. Τα βασικά πρόσωπα είναι εφτά, η γκροτέσκα γιαγιά Σαρλότε και ο δεύτερος άντρας της Βίλχελμ Ποβιλάιτ, σταλινικοί κομμουνιστές που έζησαν εξόριστοι στο Μεξικό (όπως άλλωστε και οι παππούδες του Ρούγκε) από όπου επέστρεψαν στη Γερμανία για να συμβάλλουν στην ανόρθωσή της, ο Κουρτ Ούμνιτσερ γιος της Σαρλότε από τον πρώτο της γάμο που κατάφερε να επιβιώσει στη ρωσική εξορία (σε αντίθεση με τον αδελφό του Βέρνερ που δεν άντεξε στα βασανιστήρια) ιστορικός και κομμουνιστής επίσης ο οποίος όμως αρχίζει να αμφισβητεί το σύστημα, η ρωσίδα γυναίκα του, η ωραία και σέξι Ιρίνα και ο πιο ζωντανός χαρακτήρας του έργου και η μητέρα της, η πληθωρική Ναντιέζντα Ιβάνοβνα, ο Αλεξάντερ (Σάσα στα παιδικά του χρόνια και alter ego του Ρούγκε) που επιστρέφει στο Μεξικό για να γνωρίσει τα μέρη όπου έζησαν η Σαρλότε και ο Βίλχελμ και ο γιος του Μάρκους.

Η αφήγηση, περίπλοκη, με πολλά φλας μπακ και με δομή εμφανώς μαθηματική χάρη στη μαθηματική σκέψη του συγγραφέα, δημιουργεί ένα χώρο με ατμόσφαιρα βαριά και καταθλιπτική που όμως αλαφραίνει καθώς ο Ρούγκε φωτίζει κάθε τόσο τις πράξεις των ηρώων του με ευαισθησία και ένα  χιούμορ υποδόριο. Δεν ασκεί κριτική, είναι προφανές άλλωστε ότι ο συγγραφέας δεν έχει καμιά φιλοδοξία να κάνει απολογισμό ή να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα. Διηγείται τις ζωές και τις σχέσεις τους μη θέλοντας να τους αφήσει στη λήθη της ιστορίας και αποστασιοποιείται από το πολιτικό σύστημα με φράσεις όπως: «Ο κομμουνισμός είναι σαν την πίστη των αρχαίων Αζτέκων: πίνει αίμα». Και πιάνει το νήμα της ιστορίας από εκεί ακριβώς που το άφησε ο πατέρας του –ο γνωστός ιστορικός Βίλχελμ Ρούγκε- το 2003 όταν δημοσιεύτηκε η αυτοβιογραφία του «Βερολίνο – Μόσχα – Σόσβα. Σταθμοί μετανάστευσης».

Πλαίσιο

Eugen Ruge, «Τις μέρες που λιγόστευε το φως», 468σ., Εκδόσεις Κλειδάριθμος, μετάφραση: Τέο Βότσος, επιμέλεια: Αγορίτσα Μπακοδήμου, Παναγιώτης Καναβός

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s